Ganesh Chaturthi 2025: तारीख, पूजा मुहूर्त, पूर्ण आरती आणि पंचांग
Author: khabretaza team| Published on: 25 ऑगस्ट 2025
गणेश चतुर्थी हा केवळ एक सण नाही, तर तो भारतातील कोट्यवधी भक्तांच्या श्रद्धेचा, परंपरेचा आणि सांस्कृतिक एकतेचा उत्सव आहे. विघ्नहर्ता, बुद्धीचा देव आणि शुभारंभाचा अधिपती मानले जाणारे श्री गणेश यांचा जन्मोत्सव दरवर्षी मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो.
Ganesh Chaturthi 2025 मध्ये कधी आहे, पूजा कोणत्या मुहूर्तावर करावी, चंद्रदर्शन का टाळावे, विसर्जन कधी करावे, तसेच संपूर्ण गणेश आरती, पंचांग आणि इको-फ्रेंडली टिप्स — या सर्व प्रश्नांची उत्तरे या सविस्तर ब्लॉग मालिकेत दिली आहेत.
📅 गणेश चतुर्थी 2025: तारीख व महत्त्व
हिंदू पंचांगानुसार भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षातील चतुर्थी तिथीला गणेश चतुर्थी साजरी केली जाते. याच दिवशी भगवान गणेशाचा जन्म झाला असे मानले जाते.
- गणेश चतुर्थी तारीख: बुधवार, 27 ऑगस्ट 2025
- चतुर्थी तिथी सुरू: 26 ऑगस्ट 2025, सकाळी 10:24
- चतुर्थी तिथी समाप्त: 27 ऑगस्ट 2025, दुपारी 12:14
या दिवशी सकाळी लवकर किंवा विशेषतः मध्यान्ह पूजा मुहूर्तात गणपतीची स्थापना करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.
⏰ मध्यान्ह पूजा मुहूर्त 2025 (Ganesh Puja Muhurat)
धर्मशास्त्रानुसार गणेश जन्म मध्यान्ह काळात झाला असल्याने, गणेश चतुर्थीची मुख्य पूजा याच वेळेत करणे श्रेष्ठ मानले जाते.
- मध्यान्ह पूजा वेळ: सकाळी 11:05 ते दुपारी 1:40
- पूजेसाठी उत्तम कालावधी: 2 तास 35 मिनिटे
या काळात गणेश मूर्तीची स्थापना, षोडशोपचार पूजा, दूर्वा अर्पण आणि आरती केल्यास घरात सुख-समृद्धी नांदते अशी धार्मिक मान्यता आहे.
🌙 चंद्रदर्शन का टाळावे? (Chandra Darshan Nishedh)
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी चंद्र पाहू नये अशी प्रथा आहे. पुराणकथेनुसार चंद्राने गणेशावर हसल्यामुळे त्याला शाप मिळाला, आणि त्या दिवशी चंद्र पाहिल्यास अपयश किंवा खोटा आरोप होऊ शकतो असे मानले जाते.
- चंद्र पाहणे टाळायची वेळ: 26 ऑगस्ट, 10:28 AM – 9:44 PM
जर चुकून चंद्र दिसला, तर श्रीकृष्णाची कथा किंवा स्यामंतक मण्याची गोष्ट ऐकण्याची परंपरा आहे.
📜 पंचांग माहिती (New Delhi आधारित)
- तिथी: भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी
- वार: बुधवार
- नक्षत्र: (Part 2 मध्ये सविस्तर)
- योग: (Part 2 मध्ये सविस्तर)
पंचांगाच्या आधारे पूजा केल्यास धार्मिक विधी अधिक फलदायी होतात.
🛕 गणेश चतुर्थी पूजा विधी (Step-by-Step Guide)
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी विधीपूर्वक पूजा केल्यास घरामध्ये सकारात्मक ऊर्जा, सुख-समृद्धी आणि विघ्नांचा नाश होतो अशी धार्मिक मान्यता आहे. खाली दिलेली पूजा पद्धत ही पारंपरिक, सोपी आणि घरगुती भक्तांसाठी उपयुक्त आहे.
१) घर व पूजा स्थळाची तयारी
गणेश पूजेसाठी सर्वप्रथम घर स्वच्छ करणे आवश्यक मानले जाते. पूजा होणारे ठिकाण पवित्र असावे. जमिनीवर रांगोळी काढून, तोरण व फुलांनी सजावट केल्यास वातावरण अधिक मंगलमय होते.
- पूजा स्थळी स्वच्छ लाल किंवा पिवळे कापड घालावे
- कलश, तांब्या, पंचपात्र तयार ठेवावे
- धूप, दीप, कापूर, अगरबत्ती ठेवावी
🪔 गणपती मूर्ती प्रतिष्ठापना विधी
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी मध्यान्ह पूजा मुहूर्तात गणपती मूर्तीची स्थापना करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. शक्यतो मिट्टीची (इको-फ्रेंडली) मूर्ती वापरण्याचा सल्ला दिला जातो.
प्रतिष्ठापनेची सोपी पद्धत
- सर्वप्रथम हात-पाय धुऊन स्वच्छ वस्त्र परिधान करा
- गणपती मूर्ती आसनावर पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून ठेवा
- पाणी शिंपडून पूजा स्थळ शुद्ध करा
- मनात संकल्प करून मूर्तीला आवाहन करा
प्रतिष्ठापनेवेळी भक्तांनी शांत मनाने, श्रद्धा आणि विश्वासाने गणेशाचे आवाहन करणे महत्त्वाचे आहे.
📿 गणेश पूजा संकल्प (मराठी)
संकल्प हा पूजा विधीतील अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. यामध्ये आपण आपले नाव, गोत्र आणि उद्देश सांगून श्री गणेशाची पूजा करण्याचा निश्चय करतो.
मम उपात्त समस्त दुरित क्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं श्री गणेश चतुर्थी पूजनं करिष्ये ॥
संकल्प झाल्यानंतरच पुढील पूजा विधी सुरू करावेत.
🌸 षोडशोपचार / पंचोपचार गणेश पूजा
घरगुती पूजेसाठी पंचोपचार पूजा पुरेशी मानली जाते, तर मोठ्या पूजेसाठी षोडशोपचार पद्धत वापरली जाते.
पंचोपचार पूजा
- गंध – चंदन किंवा कुंकू
- पुष्प – फुले व दूर्वा
- धूप – अगरबत्ती
- दीप – तेलाचा दिवा
- नैवेद्य – मोदक, लाडू
प्रत्येक उपचार करताना "ॐ गं गणपतये नमः" हा मंत्र म्हटल्यास पूजेला अधिक धार्मिक महत्त्व प्राप्त होते.
🥥 गणपतीला प्रिय असलेला नैवेद्य
श्री गणेशाला गोड पदार्थ विशेष प्रिय आहेत. म्हणूनच गणेश चतुर्थीच्या दिवशी नैवेद्याला फार महत्त्व आहे.
- उकडीचे मोदक – गणपतीचा सर्वात आवडता पदार्थ
- लाडू (बेसन/रवा)
- खीर किंवा श्रीखंड
- केळी, सफरचंद, नारळ
नैवेद्य अर्पण करताना मन शुद्ध ठेवून, अन्न हे ईश्वराचे प्रसाद आहे अशी भावना ठेवावी.
🌿 दूर्वा अर्पण करण्याचे महत्त्व
गणपतीला २१ दूर्वा अर्पण करण्याची परंपरा आहे. दूर्वा म्हणजे शांती, दीर्घायुष्य आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते.
प्रत्येक दूर्वा अर्पण करताना "ॐ गणाधिपतये नमः" हा मंत्र म्हटल्यास पूजा अधिक फलदायी होते.
📅 घरगुती गणेश पूजेसाठी दैनिक नियम
- दररोज सकाळ-संध्याकाळ आरती करावी
- फुले व दूर्वा ताज्या ठेवाव्यात
- घरात शांतता व स्वच्छता ठेवावी
- अन्न वाया घालवू नये
या नियमांचे पालन केल्यास गणेशाची कृपा संपूर्ण कुटुंबावर सदैव राहते, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.
🕉️ गणेश चतुर्थी विशेष: गणेश आरती, मंत्र व स्तोत्रे
गणेश पूजेत आरती आणि मंत्रांना विशेष महत्त्व आहे. आरतीमुळे भक्तांचे मन एकाग्र होते आणि मंत्रजपामुळे सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते. खाली दिलेल्या आरत्या भारतभर सर्वाधिक गायल्या जातात.
🎶 १) सुखकर्ता दुःखहर्ता (मराठी – पूर्ण आरती)
ही आरती महाराष्ट्रात सर्वाधिक प्रसिद्ध आहे.
सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची नुरवी पूर्वी प्रेम कृपा जयाची सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती रत्नखचित फरा तूज गौरीकुमरा चंदनाची उटी कुमकुमकेशरा हिरेजडित मुकुट शोभतो बरा रुणझुणती नूपुरे चरणी घागरिया लंबोदर पीतांबर फनी वरवंदना सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना दास रामाचा वाट पाहे सदना संकटी पावावे निर्वाणी रक्षणा जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती
अर्थ: ही आरती गणेशाला विघ्नहर्ता, करुणामूर्ती आणि भक्तांचे दुःख दूर करणारा देव म्हणून संबोधते.
🎶 २) जय गणेश देवा (हिंदी – पूर्ण आरती)
उत्तर भारतात आणि संपूर्ण देशात गणेश पूजेत ही आरती मोठ्या श्रद्धेने गायली जाते.
जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा माता जाकी पार्वती, पिता महादेवा एकदन्त दयावन्त चार भुजा धारी माथे सिंदूर सोहे, मूषक की सवारी जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा पान सुपारी लो, चन्दन का टीका देवता तुमको भजे, ऋषि मुनि भीका जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा अंधन को आँख देत, कोढ़िन को काया बांझन को पुत्र देत, निर्धन को माया जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा हरि हर शिव शंकर देव सहाय ब्रह्मा विष्णु सदाशिव, तुम पर ध्याय जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा दीनन की लाज राखो, संकट हरना मंगल मूर्ति मोरया, श्री गणपत वंदना जय गणेश, जय गणेश, जय गणेश देवा
🎶 ३) Shendur Laal Chadhayo (Transliteration)
ही आरती प्राचीन संस्कृत-हिंदी मिश्र स्वरूपात असून विशेषतः सार्वजनिक गणेश मंडळांमध्ये गायली जाते.
Shendur laal chadhayo achchha gajamukha ko Dondil laal biraaje sut Gauri Har ko Haath liye gud laddu saai survar ko Mahima kahe na jaaye laagat hoon pad ko Jai Jai Ji Ganaraaj vidya sukh daata Dhanya tumhaaro darshan mera mann ramata Jai Deva Jai Deva Jai Mangal Murti Darshan matre man kaamna purti
Meaning: या आरतीत गणेशाच्या सौंदर्याचे, दयाळूपणाचे आणि भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण करणाऱ्या स्वरूपाचे वर्णन आहे.
📿 गणेश मंत्र (Daily Chanting)
गणेश चतुर्थीच्या दिवसांत खालील मंत्राचा जप केल्यास बुद्धी, यश आणि शांती प्राप्त होते असे मानले जाते.
- बीज मंत्र: ॐ गं गणपतये नमः
- वक्रतुंड मंत्र: वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ…
- गणेश गायत्री मंत्र: ॐ एकदन्ताय विद्महे…
🪔 वक्रतुंड महाकाय मंत्र (पूर्ण)
वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटि समप्रभ निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥
फायदे: कोणतेही शुभ कार्य सुरू करण्यापूर्वी हा मंत्र म्हटल्यास अडथळे दूर होतात अशी श्रद्धा आहे.
🌼 आरती केल्यानंतर काय करावे?
- कापूर आरती करून सर्वांना प्रसाद द्यावा
- घरातील ज्येष्ठांचे आशीर्वाद घ्यावेत
- गणपती समोर मनोभावे प्रार्थना करावी
आरतीनंतर वातावरण शांत, सकारात्मक आणि भक्तिमय होते, ज्याचा मानसिक आरोग्यावरही सकारात्मक परिणाम होतो.
🌊 गणेश विसर्जन 2025: तारीख, नियम व धार्मिक परंपरा
गणेश चतुर्थीनंतर सर्वात भावनिक आणि महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे गणेश विसर्जन. "गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या" या जयघोषात भक्त गणरायाला निरोप देतात.
विसर्जन म्हणजे गणेशाचा अंत नाही, तर तो पुन्हा आपल्या जीवनात परत येईल या आशेचे प्रतीक आहे.
- अनंत चतुर्दशी (मुख्य विसर्जन): शनिवार, 6 सप्टेंबर 2025
- घरगुती विसर्जन: 1.5, 3, 5, 7 किंवा 10व्या दिवशी
📜 गणेश विसर्जनाचे धार्मिक महत्त्व
पुराणांनुसार, गणेश मातीपासून बनलेला असल्याने विसर्जनाद्वारे तो पुन्हा पंचमहाभूतांत विलीन होतो. यामुळे निसर्गाशी आपले नाते अधिक दृढ होते.
विसर्जनाच्या वेळी भक्तांनी मनात कोणतीही खंत न ठेवता आनंदाने आणि श्रद्धेने गणेशाला निरोप द्यावा.
🕰️ विसर्जन विधी: Step-by-Step
- सकाळी गणेशाची शेवटची आरती करावी
- फुले, दूर्वा आणि नैवेद्य अर्पण करावा
- घरातील सर्व सदस्यांनी नमस्कार करावा
- विसर्जन मंत्र म्हणत मूर्ती हलक्या हाताने उचलावी
गणपती बाप्पा मोरया पुढच्या वर्षी लवकर या ॥
🌿 इको-फ्रेंडली गणेश विसर्जन का आवश्यक?
पारंपरिक प्लास्टर ऑफ पॅरिस (POP) मूर्ती पाण्यात विरघळत नाहीत आणि जलप्रदूषण वाढवतात. त्यामुळे पर्यावरणपूरक गणेश उत्सव आजच्या काळाची गरज बनली आहे.
- पाण्यातील जीवसृष्टीचे संरक्षण होते
- रासायनिक रंगांमुळे होणारे नुकसान टळते
- पाणी वाचवले जाते
♻️ घरगुती इको-फ्रेंडली विसर्जन पद्धती
घरातच साध्या पद्धतीने गणेश विसर्जन करता येते.
बाल्टी/टब विसर्जन
- स्वच्छ पाणी भरलेल्या टबमध्ये मूर्ती ठेवा
- मूर्ती पूर्णपणे विरघळेपर्यंत थांबा
- हे पाणी झाडांना घालावे
बीज गणेश मूर्ती
- मूर्तीमध्ये रोप असते
- विसर्जनानंतर ती कुंडीत लावता येते
- निसर्ग संवर्धनास हातभार लागतो
🚫 काय करू नये? (Don’ts)
- POP मूर्ती नदी/समुद्रात विसर्जित करू नये
- प्लास्टिक, थर्माकोल सजावट टाळावी
- फुले व निर्माल्य रस्त्यावर टाकू नये
- आवाज प्रदूषण करणारे DJ टाळावेत
🏛️ सार्वजनिक गणेश मंडळांसाठी मार्गदर्शक
मोठ्या मंडळांनी कृत्रिम तलाव (Artificial Ponds) वापरणे आवश्यक आहे. अनेक महापालिका मोफत विसर्जन सुविधा पुरवतात.
- महापालिकेच्या नियमांचे पालन करावे
- रासायनिक रंग न वापरणे
- स्वच्छता मोहिमेत सहभाग घ्यावा
🙏 विसर्जनानंतर काय करावे?
विसर्जनानंतर घरात शांत वातावरण ठेवावे. दिवा लावून गणेशाचे स्मरण करणे शुभ मानले जाते.
- घर स्वच्छ करावे
- देवघर नीट मांडावे
- पुढील वर्षी गणेश आगमनाचा संकल्प करावा
❓ लोक काय शोधतात? – Ganesh Chaturthi 2025 FAQs
🔗 संबंधित दुवे (Internal Links)
- Vivo V60 5G Launch
- BMW 450cc Bike Launch
- Friendship Day SMS and Kavita
- Maharashtra Health Scheme
🙏 निष्कर्ष – Ganesh Chaturthi 2025
गणेश चतुर्थी हा सण केवळ धार्मिक विधीपुरता मर्यादित नसून,तो आपल्या जीवनातील नवीन सुरुवात, सकारात्मक विचार आणि एकतेचे प्रतीक आहे.विघ्नहर्ता श्री गणेशाच्या आगमनाने घराघरात आशा, आनंद आणि भक्तीचे वातावरण निर्माण होते.
Ganesh Chaturthi 2025 मध्ये योग्य मुहूर्तावर पूजा करणे,श्रद्धेने आरती व मंत्र जप करणे आणि पारंपरिक पद्धतीने गणेशाचे स्वागत करणे यामुळे मनाला शांती आणि आत्मिक समाधान मिळते.मोदकाचा गोडवा, दूर्वांचा सुगंध आणि भक्तीमय जयघोष हा सण अधिक संस्मरणीय बनवतो.
विसर्जनाचा दिवस हा निरोपाचा असला,तरी तो शेवट नसून पुन्हा भेटीची आशा आहे.“गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या” या भावनेतून जीवनातील चढ-उतार स्वीकारण्याची आणि नव्या उत्साहाने पुढे जाण्याची प्रेरणा मिळते.
आजच्या काळात इको-फ्रेंडली गणेश उत्सव साजरा करणे ही आपली सामाजिक आणि नैतिक जबाबदारी आहे.पर्यावरणपूरक मूर्ती, स्वच्छ विसर्जन आणि निसर्गसंवर्धनाचा विचार यामुळे हा सण अधिक अर्थपूर्ण ठरतो.
श्री गणेश आपल्यालाबुद्धी, आरोग्य, यश आणि सुख-समृद्धी प्रदान करो, हीच मनापासून प्रार्थना.
गणपती बाप्पा मोरया! 🙏 पुढच्या वर्षी लवकर या!
© 2025 Khabretaza. All Rights Reserved.
Join WhatsApp Group
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा