प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 | पात्रता, लाभ व अर्ज प्रक्रिया

लेखक-khabretaza team

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 माहिती

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025: पात्रता, लाभ व अर्ज प्रक्रिया

लेखक: S. M. | दिनांक: 15 ऑगस्ट, 2025 | श्रेणी: Government Schemes

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 (PM Viksit Bharat Rozgar Yojana – PMVBRY) ही भारत सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी रोजगार योजना आहे, जी 15 ऑगस्ट 2025 रोजी स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणात जाहीर करण्यात आली.

या योजनेचा मुख्य उद्देश देशातील तरुण बेरोजगारांना पहिली नोकरी मिळवून देणे आणि त्याचवेळी उद्योग व कंपन्यांना नवीन कर्मचारी भरतीसाठी आर्थिक प्रोत्साहन देणे हा आहे. भारतामध्ये दरवर्षी लाखो तरुण शिक्षण पूर्ण करून नोकरीच्या शोधात असतात, मात्र अनुभवाच्या अभावामुळे अनेकांना सुरुवातीला संधी मिळत नाही.

PMVBRY योजना ही अशा तरुणांसाठी एक मजबूत आधार ठरू शकते. या अंतर्गत पहिल्या नोकरीसाठी तरुणांना थेट आर्थिक सहाय्य दिले जाणार आहे, तसेच कंपन्यांना प्रत्येक नवीन भरतीसाठी सरकारकडून प्रोत्साहन मिळणार आहे.

ही योजना Skill India, Make in India आणि Startup India या राष्ट्रीय उपक्रमांशी सुसंगत असून, ग्रामीण भाग तसेच Tier-2 आणि Tier-3 शहरांमधील युवकांना स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न आहे.

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025: पार्श्वभूमी आणि गरज

भारत हा तरुणांचा देश म्हणून ओळखला जातो. देशाच्या एकूण लोकसंख्येपैकी मोठा हिस्सा 18 ते 35 वयोगटातील आहे. हीच लोकसंख्या भारताच्या आर्थिक विकासाची खरी ताकद आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षांत शिक्षण पूर्ण करून बाहेर पडणाऱ्या तरुणांसमोर पहिली नोकरी मिळवण्याचे आव्हान अधिक गंभीर झाले आहे.

अनेक तरुणांकडे पदवी, डिप्लोमा किंवा व्यावसायिक शिक्षण असते, पण अनुभव नसल्यामुळे कंपन्या त्यांना थेट संधी देण्यास कचरतात. यामुळे शिक्षण आणि रोजगार यामध्ये एक मोठी दरी निर्माण झाली आहे. हीच दरी भरून काढण्यासाठी प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना (PMVBRY) सुरू करण्यात आली आहे.

भारतामधील रोजगार स्थिती: वास्तव चित्र

गेल्या दशकात भारताच्या अर्थव्यवस्थेत मोठे बदल झाले. स्टार्टअप्स, डिजिटल इंडिया, ई-कॉमर्स आणि उत्पादन क्षेत्रात वाढ झाली, तरीदेखील सर्वसामान्य तरुणांसाठी स्थिर आणि औपचारिक नोकऱ्यांची संख्या अपेक्षेइतकी वाढली नाही.

ग्रामीण भागातील तरुण मोठ्या शहरांकडे स्थलांतर करतात, मात्र तिथे स्पर्धा अधिक असल्याने अनेकांना अल्प पगाराच्या किंवा अस्थिर स्वरूपाच्या नोकऱ्यांवर समाधान मानावे लागते. याचा थेट परिणाम त्यांच्या आर्थिक स्थैर्यावर आणि सामाजिक जीवनावर होतो.

याशिवाय, असंघटित क्षेत्रामध्ये काम करणाऱ्या तरुणांना EPFO, ESI, विमा किंवा निवृत्तीवेतन यांसारख्या सामाजिक सुरक्षेचा लाभ मिळत नाही. त्यामुळे सरकारने तरुणांना औपचारिक रोजगाराच्या प्रवाहात आणणे हे प्राधान्य ठरवले आहे.

PMVBRY योजना का आवश्यक होती?

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 सुरू करण्यामागे अनेक महत्त्वाची कारणे आहेत. ही योजना केवळ आर्थिक मदत देण्यासाठी नसून, रोजगार निर्मितीची संपूर्ण साखळी मजबूत करण्याचा प्रयत्न आहे.

पहिल्या नोकरीतील अडथळा दूर करणे: अनुभव नसल्यामुळे तरुणांना नोकरी न मिळण्याची समस्या कमी करणे.
उद्योगांना प्रोत्साहन: कंपन्यांवर येणारा सुरुवातीचा खर्च कमी करून त्यांना अधिक कर्मचारी भरतीसाठी प्रवृत्त करणे.
औपचारिक रोजगार वाढवणे: EPFO नोंदणीद्वारे सामाजिक सुरक्षा कवच मजबूत करणे.
आर्थिक समावेशन: तरुणांना बँकिंग, बचत, विमा आणि आर्थिक नियोजनाशी जोडणे.

या सर्व कारणांमुळे PMVBRY ही योजना तरुण, उद्योग आणि अर्थव्यवस्था — तिन्ही घटकांसाठी फायदेशीर ठरू शकते.

सरकारचा दीर्घकालीन दृष्टिकोन

PMVBRY ही योजना सरकारच्या “विकसित भारत @2047” या दीर्घकालीन संकल्पनेचा एक भाग आहे. स्वातंत्र्याच्या 100 वर्षांपर्यंत भारताला आर्थिकदृष्ट्या, सामाजिकदृष्ट्या आणि औद्योगिकदृष्ट्या सक्षम बनवण्याचा सरकारचा उद्देश आहे.

रोजगार निर्मिती ही या उद्दिष्टाची मध्यवर्ती कडी आहे. कारण रोजगार उपलब्ध असल्याशिवाय गरिबी निर्मूलन, जीवनमान उंचावणे आणि सामाजिक स्थैर्य शक्य नाही.

PMVBRY योजना ही Skill India अंतर्गत प्रशिक्षण घेतलेल्या तरुणांसाठी रोजगाराची दारे उघडते. तसेच Make in India आणि उत्पादन क्षेत्रातील गुंतवणूक यांना प्रत्यक्ष मनुष्यबळ पुरवते.

PMVBRY साठी बजेट तरतूद आणि कालावधी

केंद्र सरकारने या योजनेसाठी सुमारे ₹99,446 कोटी इतकी मोठी आर्थिक तरतूद करण्याचा निर्णय घेतला आहे. हे बजेट रोजगार निर्मितीला प्राधान्य देण्याचा सरकारचा स्पष्ट संकेत आहे.

योजना 1 ऑगस्ट 2025 पासून लागू झाली असून, प्रारंभिक कालावधी 31 जुलै 2027 पर्यंत ठेवण्यात आला आहे. यशस्वी अंमलबजावणी झाल्यास भविष्यात ही योजना वाढवली जाऊ शकते.

या कालावधीत लाखो तरुणांना पहिल्या नोकरीची संधी मिळण्याची अपेक्षा आहे, तसेच MSME आणि उत्पादन क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मिती होऊ शकते.

योजनेचा संभाव्य आर्थिक व सामाजिक परिणाम

PMVBRY योजनेचा परिणाम केवळ वैयक्तिक रोजगारापुरता मर्यादित नाही. जेव्हा तरुणांच्या हातात स्थिर उत्पन्न येते, तेव्हा त्याचा सकारात्मक परिणाम संपूर्ण अर्थव्यवस्थेवर दिसून येतो.

वाढलेली खरेदी क्षमता, स्थानिक बाजारपेठेतील उलाढाल, बचत आणि गुंतवणूक — या सर्व गोष्टी आर्थिक चक्राला गती देतात.

सामाजिकदृष्ट्या, बेरोजगारीमुळे निर्माण होणारे ताणतणाव, स्थलांतर आणि असुरक्षितता कमी होण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे PMVBRY ही योजना आर्थिक तसेच सामाजिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाची मानली जात आहे.

खांद A: तरुणांसाठी पहिल्या नोकरीचे प्रोत्साहन (₹15,000)

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 मधील खांद A हा या योजनेचा सर्वात महत्त्वाचा भाग मानला जातो. कारण याच घटकांतर्गत पहिल्यांदाच औपचारिक नोकरी करणाऱ्या तरुणांना सरकारकडून थेट आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

भारतात दरवर्षी लाखो तरुण शिक्षण पूर्ण करून नोकरीच्या शोधात उतरतात. मात्र, पहिली नोकरी मिळाल्यानंतरही सुरुवातीचे काही महिने आर्थिकदृष्ट्या कठीण असतात. याच टप्प्यावर PMVBRY अंतर्गत मिळणारी ₹15,000 ची आर्थिक मदत तरुणांसाठी आधार ठरते.

पहिल्या नोकरीसाठी आर्थिक सहाय्य का गरजेचे?

पहिली नोकरी मिळाल्यावर तरुणांना अनेक नवीन खर्चांना सामोरे जावे लागते. घरातून दूर जाऊन काम करणाऱ्या तरुणांसाठी हा खर्च अधिक असतो.

प्रवास व स्थलांतर खर्च
राहण्याची व्यवस्था (भाडे, डिपॉझिट)
ऑफिस ड्रेस, कागदपत्रे व ओळखपत्र
प्रारंभिक बचत व दैनंदिन खर्च

या सर्व कारणांमुळे पहिल्या नोकरीतील सुरुवातीचा काळ आर्थिकदृष्ट्या तणावपूर्ण ठरतो. PMVBRY योजना या अडचणी कमी करण्यासाठी थेट आर्थिक मदत देते.

₹15,000 प्रोत्साहन रक्कम कशी दिली जाईल?

खांद A अंतर्गत मिळणारी ₹15,000 ची मदत एकाच वेळी न देता दोन टप्प्यांमध्ये दिली जाणार आहे.

पहिला हप्ता: नोकरी सुरू केल्यानंतर 6 महिने पूर्ण झाल्यावर.
दुसरा हप्ता: 12 महिने पूर्ण झाल्यानंतर, आवश्यक अटी पूर्ण केल्यावर.

या पद्धतीमुळे तरुणांनी नोकरीत किमान एक वर्ष टिकून राहावे याला प्रोत्साहन मिळते.

आर्थिक साक्षरता कार्यक्रम: का अनिवार्य?

दुसऱ्या हप्त्याचा एक भाग आर्थिक साक्षरता कार्यक्रम पूर्ण केल्यानंतरच देण्यात येणार आहे.

या कार्यक्रमाचा उद्देश तरुणांना फक्त पैसे देणे एवढाच नसून, पैसे योग्य पद्धतीने वापरणे शिकवणे हा आहे.

बचत कशी करावी?
बँक खाते आणि डिजिटल व्यवहार
विमा व सुरक्षित गुंतवणूक
आर्थिक नियोजनाचे मूलतत्त्व

यामुळे तरुणांमध्ये आर्थिक शिस्त निर्माण होते आणि भविष्यातील आर्थिक अडचणी टाळण्यास मदत होते.

खांद A साठी पात्रता निकष

सर्व तरुणांना या योजनेचा लाभ मिळेल असे नाही. खालील पात्रता अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

अर्जदार भारताचा नागरिक असावा.
EPFO मध्ये प्रथमच नोंदणी झालेली असावी (पहिली नोकरी).
मासिक वेतन ₹1,00,000 किंवा त्यापर्यंत.
नोकरी औपचारिक स्वरूपाची असावी.

याचा अर्थ असा की यापूर्वी EPFO अंतर्गत काम केलेल्या व्यक्तींना या घटकाचा लाभ मिळणार नाही.

कोणत्या तरुणांना सर्वाधिक फायदा होईल?

PMVBRY चा खांद A खालील प्रकारच्या तरुणांसाठी विशेष उपयुक्त ठरू शकतो:

नवीन पदवीधर (Graduate / Diploma)
Skill India अंतर्गत प्रशिक्षित तरुण
ग्रामीण व निमशहरी भागातील युवक
पहिल्यांदा खासगी क्षेत्रात नोकरी करणारे

विशेषतः ग्रामीण भागातून शहरात नोकरीसाठी जाणाऱ्या तरुणांसाठी ही योजना मोठा आधार ठरू शकते.

उदाहरण: प्रत्यक्ष आयुष्यात PMVBRY कसा उपयोगी?

समजा, राहुल नावाचा एक तरुण इंजिनिअरिंग पूर्ण करून पुण्यात एका कंपनीत पहिली नोकरी मिळवतो.

सुरुवातीला त्याला घरभाडे, प्रवास, आणि दैनंदिन खर्चासाठी अडचण येते. PMVBRY अंतर्गत 6 महिन्यांनंतर मिळणारी पहिली रक्कम त्याला या खर्चात मदत करते.

12 महिन्यांनंतर आर्थिक साक्षरता कार्यक्रम पूर्ण केल्यावर मिळणारा दुसरा हप्ता त्याला बचत आणि भविष्यातील नियोजनासाठी उपयोगी पडतो.

खांद A मधील मर्यादा आणि लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी

ही मदत एकदाच मिळते.
नोकरी सोडल्यास दुसरा हप्ता मिळू शकत नाही.
अटी व नियम शासनाकडून बदलले जाऊ शकतात.

त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत अधिसूचना काळजीपूर्वक वाचणे आवश्यक आहे.

खांद B: नियोक्त्यांसाठी प्रोत्साहन योजना (₹3,000 प्रतिमहिना प्रति कर्मचारी)

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 मधील खांद B हा घटक उद्योग, कंपन्या आणि विशेषतः MSME क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. कारण याअंतर्गत सरकार नवीन कर्मचारी भरती करणाऱ्या नियोक्त्यांना थेट आर्थिक प्रोत्साहन देते.

अनेक लहान व मध्यम उद्योग नवीन कर्मचारी घेण्यास आर्थिक जोखमीमुळे कचरतात. पगार, EPFO योगदान, प्रशिक्षण खर्च यामुळे सुरुवातीचा भार वाढतो. PMVBRY चा खांद B हा भार कमी करण्यासाठी राबवण्यात आला आहे.

नियोक्त्यांना किती आणि कसे प्रोत्साहन मिळेल?

खांद B अंतर्गत प्रत्येक नवीन भरतीसाठी ₹3,000 प्रतिमहिना इतकी रक्कम नियोक्त्याला दिली जाईल.

ही रक्कम थेट नियोक्त्याच्या नोंदणीकृत बँक खात्यावर जमा केली जाईल. यामुळे पारदर्शकता आणि वेळेवर लाभ मिळण्याची खात्री केली जाते.

₹3,000 प्रतिमहिना प्रति कर्मचारी
थेट DBT पद्धतीने पेमेंट
EPFO नोंदणी अनिवार्य

प्रोत्साहन कालावधी: किती काळ लाभ मिळेल?

नियोक्त्यांना मिळणारे प्रोत्साहन सर्व कंपन्यांसाठी समान कालावधीसाठी नसेल.

सामान्य सेवा क्षेत्र: कमाल 2 वर्षे
उत्पादन (Manufacturing) क्षेत्र: कमाल 4 वर्षे

उत्पादन क्षेत्राला अधिक कालावधीसाठी प्रोत्साहन देण्यामागे दीर्घकालीन रोजगार निर्माण करण्याचा सरकारचा उद्देश आहे.

किमान भरती अटी (Minimum Hiring Criteria)

प्रत्येक नियोक्त्याला या योजनेचा लाभ आपोआप मिळेल असे नाही. काही किमान अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

लहान उद्योग (Small Establishments): किमान 2 नवीन कर्मचारी
मोठे उद्योग (Large Establishments): किमान 5 नवीन कर्मचारी

या अटीमुळे प्रत्यक्ष रोजगार निर्मिती होते आहे याची खात्री केली जाते.

पेमेंट कधी मिळेल? (Disbursement Schedule)

नियोक्त्यांना प्रोत्साहन रक्कम टप्प्याटप्प्याने दिली जाईल.

6 महिने पूर्ण झाल्यावर
12 महिने पूर्ण झाल्यावर
18 महिने पूर्ण झाल्यावर
24 महिने पूर्ण झाल्यावर

कर्मचारी जर मध्येच नोकरी सोडत असेल, तर त्या कर्मचाऱ्यासाठी पुढील हप्ते दिले जाणार नाहीत.

खांद B साठी नियोक्त्यांची पात्रता

कंपनी/उद्योग भारतात नोंदणीकृत असावा.
EPFO आणि ESIC नोंदणी अनिवार्य.
नवीन कर्मचारी PMVBRY पात्र असावा.
कर आणि श्रम कायद्यांचे पालन केलेले असावे.

PMVBRY अर्ज प्रक्रिया: नियोक्त्यांसाठी स्टेप-बाय-स्टेप मार्गदर्शन

EPFO पोर्टलवर लॉगिन करा: अधिकृत EPFO Employer Portal वर कंपनी लॉगिन आयडी वापरून लॉगिन करा.
PMVBRY पर्याय निवडा: डॅशबोर्डमध्ये “PM Viksit Bharat Rozgar Yojana” हा पर्याय निवडा.
नवीन कर्मचाऱ्यांची माहिती भरा: आधार, UAN, जॉइनिंग डेट, वेतन तपशील अपलोड करा.
फॉर्म सबमिट करा: सर्व माहिती पडताळल्यानंतर अर्ज सबमिट करा.
स्टेटस ट्रॅक करा: पोर्टलवरून अर्जाची स्थिती तपासत रहा.

नियोक्त्यांसाठी आवश्यक कागदपत्रे

कंपनी नोंदणी प्रमाणपत्र
EPFO व ESIC नोंदणी
नवीन कर्मचारी जॉइनिंग लेटर
बँक खाते तपशील

उदाहरण: MSME साठी PMVBRY चा फायदा

समजा, नागपूरमधील एक लहान उत्पादन उद्योग 3 नवीन कर्मचारी भरती करतो. PMVBRY अंतर्गत प्रत्येक कर्मचाऱ्यासाठी ₹3,000 प्रतिमहिना मिळाल्यामुळे कंपनीचा खर्च लक्षणीयरीत्या कमी होतो.

यामुळे उद्योग आणखी भरती करण्याचा आत्मविश्वास मिळवतो, परिणामी रोजगार निर्मिती वाढते.

नियोक्त्यांसाठी संभाव्य अडचणी

कागदपत्रांची अचूकता राखणे
वेळेवर EPFO रिटर्न भरणे
खोटी भरती टाळणे

PMVBRY अर्ज प्रक्रिया: तरुणांसाठी स्टेप-बाय-स्टेप मार्गदर्शन

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 अंतर्गत तरुणांसाठी अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन ठेवण्यात आली आहे. EPFO पोर्टलच्या माध्यमातून ही प्रक्रिया पारदर्शक आणि सोपी करण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे.

Step 1: EPFO खाते तपासणी / नोंदणी

अर्ज करण्यापूर्वी तुमचे EPFO खाते अस्तित्वात आहे का हे तपासणे आवश्यक आहे. पहिल्यांदाच नोकरी करणाऱ्यांसाठी नवीन UAN तयार होतो.

Step 2: EPFO पोर्टलवर लॉगिन

EPFO च्या अधिकृत संकेतस्थळावर UAN आणि पासवर्ड वापरून लॉगिन करा. डॅशबोर्डमध्ये PM Viksit Bharat Rozgar Yojana हा पर्याय दिसेल.

Step 3: अर्ज फॉर्म भरणे

अर्ज फॉर्ममध्ये वैयक्तिक माहिती, नोकरीची माहिती, पगार तपशील आणि बँक खाते अचूक भरा.

Step 4: कागदपत्रे अपलोड करा

आधार कार्ड
PAN कार्ड
बँक खाते तपशील
नियुक्तीपत्र / Offer Letter

Step 5: फॉर्म सबमिट व स्टेटस ट्रॅक

अर्ज सबमिट केल्यानंतर मिळणारा रेफरन्स नंबर सुरक्षित ठेवा. त्याच्या आधारे अर्जाची स्थिती तपासता येते.

PMVBRY योजना कोणासाठी आहे?

PM Viksit Bharat Rozgar Yojana (PMVBRY) ही खाजगी क्षेत्रातील नवीन रोजगार निर्माण करण्यासाठी नियोक्ता व कर्मचारी दोघांसाठी लागू आहे.

₹15,000 ची रक्कम कधी मिळेल?

नोकरी जॉइन केल्यानंतर आवश्यक कालावधी पूर्ण झाल्यावर सरकारकडून टप्प्याटप्प्याने ही रक्कम कर्मचाऱ्याच्या खात्यात जमा केली जाते.

सरकारी नोकरीसाठी ही योजना लागू आहे का?

नाही, PMVBRY योजना केवळ खाजगी क्षेत्रातील नोकऱ्यांसाठी लागू असून सरकारी नोकरीसाठी ही योजना लागू नाही.

नोकरी सोडल्यास पैसे मिळतील का?

ठरवलेला कालावधी पूर्ण होण्याआधी नोकरी सोडल्यास योजनेचा पूर्ण लाभ मिळेलच असे नाही. अटी व शर्ती लागू राहतात.

नियोक्त्यांना किती वर्षे प्रोत्साहन मिळते?

PMVBRY योजनेअंतर्गत नियोक्त्यांना साधारणतः २ ते ३ वर्षांपर्यंत EPF संबंधित प्रोत्साहन सरकारकडून दिले जाते.

PMVBRY योजनेचे फायदे आणि मर्यादा

योजनेचे प्रमुख फायदे

पहिल्या नोकरीसाठी थेट आर्थिक मदत
उद्योगांना भरतीसाठी प्रोत्साहन
EPFO मुळे सामाजिक सुरक्षा
आर्थिक साक्षरतेवर भर

संभाव्य मर्यादा

फक्त EPFO नोंदणीकृत नोकऱ्यांसाठी मर्यादित
असंगठित क्षेत्र वगळले जाते
डिजिटल प्रक्रियेमुळे काहींना अडचणी

निष्कर्ष: PMVBRY योजना तुमच्यासाठी का महत्त्वाची?

प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना 2025 ही केवळ एक सरकारी योजना नसून, तर तरुण, उद्योग आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेला एकत्र पुढे नेण्याचा प्रयत्न आहे.

जर तुम्ही पहिल्या नोकरीच्या शोधात असाल, तर ही योजना सुरुवातीचा आर्थिक आधार देऊ शकते. नियोक्त्यांसाठी, ही योजना भरतीचा खर्च कमी करणारी ठरू शकते.

योग्य अंमलबजावणी आणि पारदर्शकता राहिल्यास, PMVBRY योजना भारतातील बेरोजगारी कमी करण्यासाठी एक मैलाचा दगड ठरू शकते.

Join WhatsApp Group

Khabretaza - ताज्या सरकारी बातम्या